Eindelijk
eens maand met écht belangrijk nieuws. Nee, dan bedoel ik niet dat het Nederlands
Elftal op het WK voetbal na twee zeer moeizame wedstrijden en
strafschoppenseries nét de finale misloopt (en heel Nederland zichzelf ervan
probeert te overtuigen dat een derde plaats ook heel mooi is). En nee, ik bedoel
ook niet dat politiek moordenaar Volkert van der Graaf zijn enkelband nu al af
mag en gewoon weer overal mag komen waar hij wil (al adviseert de Rotterdamse
burgemeester Aboutaleb met klem om zijn stad te mijden). Natuurlijk doel ik
niet op het definitief afschaffen van het papieren treinkaartje ten gunste van
de niet altijd even handige en voordelige OV-chipkaart, waarmee de NS haar
bijnaam (No Service) eer aan lijkt te willen doen. En de berichten over al die
demonstraties tegen de jihadisten van ISIS en nu ook tegen joden (vanwege de
opgelaaide strijd in Palestina) laat ik ook voor wat ze zijn. Het gaat zelfs
niet over de ‘ontknoping’ van twee 20 jaar oude zaken: de Nederlandse staat die door de rechtbank aansprakelijk wordt
gesteld voor de deportatie van 300 moslimmannen in Srebrenica en de Utrechtse serieverkrachter die vlak voor de verjaringstijd eindelijk lijkt te zijn gepakt nadat hij zijn DNA af moest staan na een simpele fietsendiefstal. Al dat
nieuws valt in het niets bij de tragische gebeurtenissen in Oekraïne, die heel
Nederland twee weken lang op z’n kop hebben gezet.
Wat is er dan
voor iets afschuwelijks gebeurd dat Nederland in een collectieve shocktoestand is
beland? Op 17 juli om 12:14 vertrekt het passagiersvliegtuig MH17 van Malaysia
Airlines vanaf Schiphol, met als eindbestemming de Maleisische hoofdstad Kuala
Lumpur. Aan boord van deze met KLM gecombineerde lijnvlucht zijn 283 passagiers
en 15 bemanningsleden. Onder de passagiers meer dan 100 experts op het gebied
van aids, die onderweg zijn naar een aids-top in Australië. In totaal zijn er
196 mensen aan boord met een Nederlands paspoort. De MH17 volgt een zo kort
mogelijke route en vliegt daarom over oostelijk Oekraïne. Daarmee komt het
vliegtuig door het luchtruim boven het gebied waar pro-Russische separatisten
hun machtsbasis hebben en in een burgeroorlog verwikkeld zijn met het
Oekraïense leger. Met deze route neemt Malaysia Airlines dus wel enig risico,
andere vliegtuigmaatschappijen (waaronder heel ironisch Air France, de
moedermaatschappij van KLM) vliegen uit veiligheidsoverwegingen een stuk om.
Maar Malaysia Airlines kiest ervoor om brandstof uit te sparen. Het zal een desastreuze beslissing blijken voor de toch al zo geplaagde
vliegtuigmaatschappij (eerder dit jaar verdween er al een lijndienst boven de
oceaan die tot op heden nog niet is teruggevonden).
Net iets na
vijven verdwijnt de MH17 op 10 kilometer hoogte van de radar, precies boven het
oorlogsgebied. Kort daarop duiken er beelden en berichten op uit de buurt van
Donetsk (op zo’n 50 kilometer van de Russische grens) van een neergestort
vliegtuig, dat in de lucht is ontploft. Ongeveer tegelijkertijd verschijnt er
een bericht in de sociale media dat de pro-Russische rebellen euforisch zijn
vanwege het neerschieten van een Oekraïens legervliegtuig. Hun vreugde is
waarschijnlijk van korte duur, want het blijkt echter helemaal geen toestel van de Oekraïense
luchtmacht te zijn, maar de MH17 die uit de lucht is geschoten. Oeps. Geen van
de passagiers of bemanningsleden overleeft de ramp. De brokstukken en lichamen komen
verspreid over een groot gebied terecht. Hoewel het onderzoek momenteel nog in
volle gang is, is er niemand die eraan twijfelt dat het vliegtuig is
neergehaald met een door de rebellen afgevuurde raket, die vermoedelijk van
Russische makelij is. De internationale gemeenschap reageert geschokt en ook
woedend op deze daad van terreur. Logischerwijze wordt er ook met
beschuldigende vinger gewezen naar de Russische president Poetin, die niet voor
het eerst in zijn opmerkelijke carrière zijn handen in onschuld wast.
Onze krachtdadige
premier Rutte spreekt spierballentaal: “Nederland
zal niet rusten voor de daders van de mogelijke aanslag op het vliegtuig MH17
zijn opgespoord”. Minister Timmermans (BuZa) doet daar nog een schepje
bovenop en belooft alle betrokkenen te berechten: "Niet alleen de mensen die de trekker hebben overgehaald, maar ook
degenen die het mogelijk hebben gemaakt." Daarmee doen ze een belofte
die misschien wel heel moeilijk na te komen is… Waarschijnlijk heeft niemand van de daders er slechter van geslapen in ieder geval.
Dat het een
lastige klus zal worden om de onderste steen boven te krijgen, zoals Rutte het
volk belooft, blijkt al direct de dagen na de ramp. Het rampgebied wordt
bewaakt door de separatisten en de wegen er naartoe zijn door de gevechten in
zeer slechte staat. Het valt dan ook niet mee voor het internationale
onderzoeksteam om veilig het gebied in te gaan voor onderzoek. Al snel komen er
berichten dat het onderzoeksteam wordt tegengewerkt door de rebellen. Ook wordt
de rebellen verweten de lichamen zonder toestemming te weg te halen. Hoewel
zowel de separatisten als de Oekraïense regering zegt volledig mee te willen
werken, blijven er gevechten in het gebied oplaaien.
De zwarte
dozen worden beiden gevonden en overgedragen aan de regering van Maleisië. Het
onderzoeksteam geeft aan dat de rebellen niet met de gegevens van de zwarte
dozen hebben geknoeid, iets waar velen bang voor waren.
De gevonden
lichamen worden door de separatisten in een koeltrein gelegd, die na veel
gesteggel naar Charkov vertrekt. Van daaruit worden de lichamen in fases met
vliegtuigen vervoerd naar Eindhoven. Na aankomst in Nederland worden de
lichamen vervolgens in een lange stoet wagens (inclusief uitgebreide politie-escorte)
over de afgesloten A2 en A27 naar de Van Oudheusdenkazerne in Hilversum
gebracht, waar de identificatie plaats zal gaan vinden. In enkele dagen worden
zo alle lichamen naar Hilversum gebracht (op een aantal lichamen na, die nog
altijd niet zijn gevonden).
Dagenlang
gaat het in de Nederland maar over één ding: de vliegramp in Oekraïne. Op vele
plaatsen zijn condoleanceregister te vinden, worden stille tochten en
samenkomsten georganiseerd. Op 23 juli
wordt voor het eerst in ruim 50 jaar een Dag van Nationale Rouw afgekondigd. Om
16:00, ongeveer rond het tijdstip waarop de eerste lichamen in Nederland
aankomen, wordt in het hele land een minuut stilte gehouden. Miljoenen
Nederlanders bekijken de indrukwekkende live-beelden van de stoet lijkwagens
die over de A2 rijdt. We treuren gezamenlijk, schouder aan schouder. Voor even
lijkt heel Nederland verbroederd. Althans, een minuutje dan. Want daarna gaan
we weer over tot de orde van de dag en sijpelen de berichten over geweld tegen
agenten, homo’s, paarden en ex-geliefden weer vrolijk door...
