JULI 2014

Eindelijk eens maand met écht belangrijk nieuws. Nee, dan bedoel ik niet dat het Nederlands Elftal op het WK voetbal na twee zeer moeizame wedstrijden en strafschoppenseries nét de finale misloopt (en heel Nederland zichzelf ervan probeert te overtuigen dat een derde plaats ook heel mooi is). En nee, ik bedoel ook niet dat politiek moordenaar Volkert van der Graaf zijn enkelband nu al af mag en gewoon weer overal mag komen waar hij wil (al adviseert de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb met klem om zijn stad te mijden). Natuurlijk doel ik niet op het definitief afschaffen van het papieren treinkaartje ten gunste van de niet altijd even handige en voordelige OV-chipkaart, waarmee de NS haar bijnaam (No Service) eer aan lijkt te willen doen. En de berichten over al die demonstraties tegen de jihadisten van ISIS en nu ook tegen joden (vanwege de opgelaaide strijd in Palestina) laat ik ook voor wat ze zijn. Het gaat zelfs niet over de ‘ontknoping’ van twee 20 jaar oude zaken: de Nederlandse staat  die door de rechtbank aansprakelijk wordt gesteld voor de deportatie van 300 moslimmannen in Srebrenica en de Utrechtse serieverkrachter die vlak voor de verjaringstijd eindelijk lijkt te zijn gepakt nadat hij zijn DNA af moest staan na een simpele fietsendiefstal. Al dat nieuws valt in het niets bij de tragische gebeurtenissen in Oekraïne, die heel Nederland twee weken lang op z’n kop hebben gezet.

Wat is er dan voor iets afschuwelijks gebeurd dat Nederland in een collectieve shocktoestand is beland? Op 17 juli om 12:14 vertrekt het passagiersvliegtuig MH17 van Malaysia Airlines vanaf Schiphol, met als eindbestemming de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. Aan boord van deze met KLM gecombineerde lijnvlucht zijn 283 passagiers en 15 bemanningsleden. Onder de passagiers meer dan 100 experts op het gebied van aids, die onderweg zijn naar een aids-top in Australië. In totaal zijn er 196 mensen aan boord met een Nederlands paspoort. De MH17 volgt een zo kort mogelijke route en vliegt daarom over oostelijk Oekraïne. Daarmee komt het vliegtuig door het luchtruim boven het gebied waar pro-Russische separatisten hun machtsbasis hebben en in een burgeroorlog verwikkeld zijn met het Oekraïense leger. Met deze route neemt Malaysia Airlines dus wel enig risico, andere vliegtuigmaatschappijen (waaronder heel ironisch Air France, de moedermaatschappij van KLM) vliegen uit veiligheidsoverwegingen een stuk om. Maar Malaysia Airlines kiest ervoor om brandstof uit te sparen. Het zal een desastreuze beslissing blijken voor de toch al zo geplaagde vliegtuigmaatschappij (eerder dit jaar verdween er al een lijndienst boven de oceaan die tot op heden nog niet is teruggevonden).

Net iets na vijven verdwijnt de MH17 op 10 kilometer hoogte van de radar, precies boven het oorlogsgebied. Kort daarop duiken er beelden en berichten op uit de buurt van Donetsk (op zo’n 50 kilometer van de Russische grens) van een neergestort vliegtuig, dat in de lucht is ontploft. Ongeveer tegelijkertijd verschijnt er een bericht in de sociale media dat de pro-Russische rebellen euforisch zijn vanwege het neerschieten van een Oekraïens legervliegtuig. Hun vreugde is waarschijnlijk van korte duur, want het blijkt echter helemaal  geen toestel van de Oekraïense luchtmacht te zijn, maar de MH17 die uit de lucht is geschoten. Oeps. Geen van de passagiers of bemanningsleden overleeft de ramp. De brokstukken en lichamen komen verspreid over een groot gebied terecht. Hoewel het onderzoek momenteel nog in volle gang is, is er niemand die eraan twijfelt dat het vliegtuig is neergehaald met een door de rebellen afgevuurde raket, die vermoedelijk van Russische makelij is. De internationale gemeenschap reageert geschokt en ook woedend op deze daad van terreur. Logischerwijze wordt er ook met beschuldigende vinger gewezen naar de Russische president Poetin, die niet voor het eerst in zijn opmerkelijke carrière zijn handen in onschuld wast.

Onze krachtdadige premier Rutte spreekt spierballentaal: “Nederland zal niet rusten voor de daders van de mogelijke aanslag op het vliegtuig MH17 zijn opgespoord”. Minister Timmermans (BuZa) doet daar nog een schepje bovenop en belooft alle betrokkenen te berechten: "Niet alleen de mensen die de trekker hebben overgehaald, maar ook degenen die het mogelijk hebben gemaakt." Daarmee doen ze een belofte die misschien wel heel moeilijk na te komen is… Waarschijnlijk heeft niemand van de daders er slechter van geslapen in ieder geval.

Dat het een lastige klus zal worden om de onderste steen boven te krijgen, zoals Rutte het volk belooft, blijkt al direct de dagen na de ramp. Het rampgebied wordt bewaakt door de separatisten en de wegen er naartoe zijn door de gevechten in zeer slechte staat. Het valt dan ook niet mee voor het internationale onderzoeksteam om veilig het gebied in te gaan voor onderzoek. Al snel komen er berichten dat het onderzoeksteam wordt tegengewerkt door de rebellen. Ook wordt de rebellen verweten de lichamen zonder toestemming te weg te halen. Hoewel zowel de separatisten als de Oekraïense regering zegt volledig mee te willen werken, blijven er gevechten in het gebied oplaaien.

De zwarte dozen worden beiden gevonden en overgedragen aan de regering van Maleisië. Het onderzoeksteam geeft aan dat de rebellen niet met de gegevens van de zwarte dozen hebben geknoeid, iets waar velen bang voor waren.

De gevonden lichamen worden door de separatisten in een koeltrein gelegd, die na veel gesteggel naar Charkov vertrekt. Van daaruit worden de lichamen in fases met vliegtuigen vervoerd naar Eindhoven. Na aankomst in Nederland worden de lichamen vervolgens in een lange stoet wagens (inclusief uitgebreide politie-escorte) over de afgesloten A2 en A27 naar de Van Oudheusdenkazerne in Hilversum gebracht, waar de identificatie plaats zal gaan vinden. In enkele dagen worden zo alle lichamen naar Hilversum gebracht (op een aantal lichamen na, die nog altijd niet zijn gevonden).

Dagenlang gaat het in de Nederland maar over één ding: de vliegramp in Oekraïne. Op vele plaatsen zijn condoleanceregister te vinden, worden stille tochten en samenkomsten georganiseerd. Op 23 juli wordt voor het eerst in ruim 50 jaar een Dag van Nationale Rouw afgekondigd. Om 16:00, ongeveer rond het tijdstip waarop de eerste lichamen in Nederland aankomen, wordt in het hele land een minuut stilte gehouden. Miljoenen Nederlanders bekijken de indrukwekkende live-beelden van de stoet lijkwagens die over de A2 rijdt. We treuren gezamenlijk, schouder aan schouder. Voor even lijkt heel Nederland verbroederd. Althans, een minuutje dan. Want daarna gaan we weer over tot de orde van de dag en sijpelen de berichten over geweld tegen agenten, homo’s, paarden en ex-geliefden weer vrolijk door...